1.Đôi mắt của Nam Cao
Một cán bộ tuyên truyền tên Độ đến thăm người bạn cũ là anh Hoàng, một nhà văn tản cư về vùng nông thôn. Vợ chồng Hoàng đón tiếp Độ rất niềm nở và nồng nhiệt, khiến Độ nhớ lại thái độ lạnh lùng, xa cách của Hoàng sau cuộc Tổng khởi nghĩa, khi Hoàng từng viết bài mỉa mai các nhà văn vô sản và những người tham gia phong trào cách mạng.
Trong buổi trò chuyện, vợ chồng Hoàng liên tục phàn nàn và chê bai người nhà quê cùng các cán bộ địa phương là đần độn, lỗ mãng, rườm rà và ích kỷ. Họ kể lại những câu chuyện trớ trêu khi giao tiếp với người dân và chính quyền xã. Nghe những lời chê bai ấy, Độ nhận ra Hoàng vẫn giữ nguyên đôi mắt phiến diện và ích kỷ cũ, chỉ nhìn thấy bề ngoài ngốc nghếch mà không hiểu được sức mạnh to lớn ẩn giấu bên trong quần chúng nông dân.
Dù Độ thầm phản bác lại những định kiến của bạn và khâm phục tinh thần yêu nước của nhân dân trong cuộc kháng chiến, anh giữ im lặng và không tranh cãi thêm. Hoàng vẫn giữ vững niềm tin mãnh liệt vào lãnh tụ Hồ Chí Minh và cuộc cách mạng nhờ tài năng lãnh đạo thiên tài của Người, dù bản thân anh vẫn giữ thói quen hoài nghi mọi thứ xung quanh.
Đến tối, sau bữa cơm đạm bạc với khoai lang, vợ chồng Hoàng rủ Độ cùng nằm nghe đọc truyện Tam Quốc. Khi chị Hoàng cất tiếng đọc sách, Hoàng say sưa lắng nghe và thán phục tài trí của nhân vật Tào Tháo, chìm đắm trong thế giới văn chương quen thuộc giữa thời kỳ loạn lạc của đất nước.
2.Đôi mắt của sự thay đổi
Một cán bộ tuyên truyền tên Độ đến thăm nhà văn Hoàng ở vùng tản cư nông thôn. Ban đầu, Độ ngạc nhiên và nghi ngờ sự đón tiếp nồng nhiệt của vợ chồng Hoàng, nhớ lại việc Hoàng từng lạnh nhạt và viết bài lăng mạ những người bạn cũ sau Tổng khởi nghĩa. Tuy nhiên, qua trò chuyện, Hoàng thể hiện sự chán ghét và khinh bỉ sâu sắc đối với người nhà quê, cho rằng họ đần độn, lỗ mãng và nhiêu khê. Hoàng chỉ trích cách làm việc của chính quyền địa phương và những người nông dân tham gia kháng chiến qua lăng kính mỉa mai, chỉ nhìn thấy sự ngô nghê bề ngoài.
Ngược lại với thái độ cay đắng và xa rời thực tế của Hoàng, Độ nhìn nhận nông dân và phong trào cách mạng với sự thấu hiểu sâu sắc hơn. Độ từng chứng kiến sức mạnh bất ngờ và lòng dũng cảm của những người nông dân trước đây vốn nhút nhát, nay hăng hái xung phong ra trận mà không bận tâm đến bản thân. Dù Hoàng tỏ ra bi quan trước những mặt hạn chế của xã hội trong buổi đầu kháng chiến, anh vẫn đặt trọn niềm tin vào lãnh tụ Hồ Chí Minh và tài năng lãnh đạo của Cụ.
Buổi tối, sau khi đi tìm những người quen tản cư nhưng không gặp, vợ chồng Hoàng cùng Độ trở về nhà ăn khoai vùi và chuẩn bị đi ngủ. Bỏ qua những bất đồng tư tưởng sâu sắc, buổi tối khép lại bằng việc vợ Hoàng thắp đèn đọc truyện Tam Quốc cho chồng nghe. Dù không gian yên bình và ấm cúng, sự khác biệt trong cách nhìn nhận cuộc đời giữa hai người bạn vẫn để lại một khoảng cách khó lấp đầy.
