Tóm tắt : Le Grand Meaulnes

Người kể chuyện là François Seurel hồi tưởng về quãng thời gian sống tại trường Sainte-Agathe, nơi cha cậu làm hiệu trưởng và mẹ dạy lớp nhỏ. Gia đình đã chuyển đến đây từ nhiều năm trước do sự điều động công tác. Trong ký ức của François, ngôi trường với sân rộng, vườn tược và những cánh đồng xung quanh gắn liền với những ngày tháng đáng nhớ nhất đời mình, đặc biệt vì sự xuất hiện của một người đã làm thay đổi hoàn toàn tuổi thiếu niên của cậu. Khi câu chuyện chính bắt đầu, François đã mười lăm tuổi. Đó là một ngày Chủ nhật lạnh giá cuối thu. Mẹ cậu đang chờ một chiếc mũ mới được gửi từ ga tàu, còn cha cậu đi câu cá như thường lệ. Sau buổi kinh chiều, François trở về nhà và nhận thấy có điều bất thường. Trước cửa phòng ăn là một người phụ nữ tóc bạc, dáng vẻ lo lắng, đang tìm kiếm ai đó. Bà liên tục nhìn quanh và sợ rằng đứa con trai đi cùng mình đã bỏ đi mất. Khi vào nhà, François cùng mẹ tiếp chuyện người phụ nữ ấy. Bà là một góa phụ giàu có đến từ La Ferté-d’Angillon, cách Sainte-Agathe mười bốn cây số. Sau khi mất người con trai thứ vì một tai nạn đuối nước, bà quyết định gửi người con trai lớn là Augustin đến học nội trú tại trường của gia đình Seurel để theo học chương trình cao hơn. Bà kể về Augustin với niềm tự hào đặc biệt, mô tả cậu như một thiếu niên mạnh mẽ, gan dạ, thích lang thang trong thiên nhiên, đặt bẫy, tìm trứng chim hoang và khám phá rừng núi. Trong lúc câu chuyện đang diễn ra, cả François lẫn mẹ cậu đều nghe thấy những tiếng bước chân lạ trên tầng áp mái. Hóa ra Augustin đã tự ý đi khám phá toàn bộ ngôi trường và những căn gác tối om phía trên mà không báo cho ai. Tiếng bước chân của cậu vang lên khắp những kho chứa đồ cũ và các phòng bỏ không, khiến mọi người vừa tò mò vừa bối rối. Cuối cùng, Augustin xuất hiện. Đó là một chàng trai khoảng mười bảy tuổi, cao lớn, đội mũ nông dân và mặc chiếc áo đen thắt đai như học sinh vùng quê. Gương mặt cậu góc cạnh, điềm tĩnh và có nụ cười đầy tự tin. Không giải thích gì về việc tự ý đi khắp nơi, cậu lập tức rủ François ra sân. Tại đây, Augustin cho François xem một bánh pháo cũ tìm được trên gác mái, còn sót lại từ lễ hội Quốc khánh. Phát hiện hai quả pháo chưa nổ, cậu lấy diêm châm lửa mặc dù việc đó bị cấm. Hai người lùi lại và chứng kiến những tia sáng đỏ trắng bùng lên dưới mái hiên trong ánh chiều tối. Khoảnh khắc ấy gây ấn tượng sâu sắc với François: cậu đứng cạnh người bạn mới trong thứ ánh sáng gần như kỳ diệu, cảm nhận được sức hút khác thường của chàng trai vừa xuất hiện. Buổi tối, Augustin ngồi ăn cùng gia đình. Cậu hầu như không nói gì, chỉ lặng lẽ cúi đầu dùng bữa trong khi mọi ánh mắt đều hướng về mình. Tuy nhiên, ngay từ giây phút đầu tiên ấy, sự hiện diện của Augustin Meaulnes đã bắt đầu làm thay đổi cuộc sống yên bình của François và ngôi trường Sainte-Agathe.

Sau một ngày mưa dài đầy buồn chán tại lớp học, thầy giáo Seurel gõ thước lên bàn để giữ trật tự và hỏi xem học sinh nào muốn cùng con trai thầy, François, đi xe ngựa đến nhà ga vào ngày mai để đón ông bà ngoại Charpentier. Ông bà Charpentier là những người rất quen thuộc và được các học sinh nhỏ tuổi yêu mến vì sự giản dị, gần gũi. Hằng năm, cứ vào dịp gần Giáng sinh, họ lại đi tàu đến để sum họp cùng gia đình, mang theo rất nhiều quà bánh và đồ ăn chuẩn bị cho kỳ nghỉ lễ kéo dài đầy niềm vui. Chuyến đi đón ông bà đòi hỏi một người đồng hành vừa có trách nhiệm lại vừa khéo léo, bởi ông ngoại hay cằn nhằn còn bà ngoại lại khá trò chuyện nhiều. Khi thầy Seurel hỏi, nhiều học sinh đã đồng thanh đề xuất Augustin Meaulnes (gọi là anh chàng Meaulnes lớn), trong khi những đứa trẻ khác tự ứng cử hoặc đề cử bạn mình. Bản thân François cũng rất mong muốn Meaulnes sẽ là người đi cùng để chuyến đi bằng xe lừa trở thành một sự kiện đặc biệt, và chính Meaulnes dù cố tỏ ra lạnh lùng nhưng cũng rất muốn tham gia. Tuy nhiên, thầy Seurel đã dập tắt hy vọng của cả lớp khi chỉ định Mouchebœuf thực hiện nhiệm vụ này, khiến mọi người lầm lũi trở về chỗ cũ. Đến bốn giờ chiều, khi tan học, François và Meaulnes đứng một mình giữa sân trường lạnh giá, nhìn ngắm ngôi làng đang dần khô ráo sau cơn gió mạnh. Sau đó, họ cùng cậu bé Coffin đến trú chân tại xưởng rèn của một người thợ trong làng. Tại không gian ấm áp của xưởng rèn, đối lập với những cơn gió lạnh bên ngoài, François cảm thấy một sự pha trộn giữa niềm vui và nỗi lo âu. Cậu sợ Meaulnes sẽ tìm cách tước mất niềm vui đi đón ông bà của mình, nhưng đồng thời lại kỳ vọng anh chàng này sẽ bày ra một cuộc phiêu lưu phi thường nào đó làm đảo lộn mọi thứ. Trong lúc trò chuyện với người thợ rèn và người thợ phụ về việc đi đón ông bà Charpentier, người thợ rèn đùa rằng nếu đi bằng xe lừa của bác Martin thì sẽ rất lâu mới về đến nhà. Người thợ phụ liền gợi ý rằng nếu mượn con ngựa cái của nhà Fromentin thì họ thậm chí có thể đi hẳn đến ga Vierzon cách đó mười lăm cây số để đón ông bà trước một tiếng và quay về trước khi con lừa của nhà Martin kịp đóng yên. Lời gợi ý này đã khiến Meaulnes hoàn toàn chìm đắm vào những suy nghĩ riêng. Khi nhìn thấy Meaulnes đứng tựa lưng vào cửa, lặng lẽ suy tư và quan sát những người thợ đang làm việc như thể nhìn qua một màn sương mù dày đặc, François chợt liên tưởng anh với hình ảnh của chàng thanh niên Robinson Crusoe hay lui tới tiệm của một người thợ đan rổ trước khi bắt đầu cuộc hành trình viễn xứ vĩ đại của đời mình.

Đoạn trích bao gồm danh sách các chương tiếp theo trong tác phẩm, phác họa một chuỗi sự kiện đầy kịch tính và bí ẩn xoay quanh hành trình của nhân vật chính, bắt đầu từ một cuộc trốn chạy táo bạo. Sau khi trốn đi, một chiếc xe trống không trở về, kéo theo hàng loạt biến cố kỳ lạ báo hiệu bằng những tiếng gõ cửa bí ẩn vào ban đêm. Nhân vật chính sở hữu một chiếc áo vest bằng lụa đặc biệt, bước vào một cuộc phiêu lưu đầy bất ngờ qua những chặng dừng chân tạm thời và một chuồng cừu hoang vắng, trước khi vô tình lạc vào một dinh thự hay vùng đất vô cùng bí ẩn. Tại đây, anh được sắp xếp ở trong căn phòng mang tên Wellington và trở thành chứng nhân kiêm người tham gia vào một lễ hội vô cùng kỳ lạ, xa hoa nhưng mang màu sắc hư ảo kéo dài qua nhiều phần. Trong ngày hội này, anh đã có một cuộc gặp gỡ định mệnh với một cô gái, đồng thời làm quen với Frantz de Galais, một nhân vật trung tâm có số phận gắn liền với sự suy tàn của ngày vui khi lễ hội đi đến hồi kết thúc trong tiếc nuối. Sang phần thứ hai của tác phẩm, không khí câu chuyện trở nên căng thẳng và u tối hơn khi các nhân vật liên tục rơi vào một cuộc phục kích bất ngờ. Sự xuất hiện của một người Gypsy (người du mục) chuyển đến học tại trường đã mang lại nhiều xáo trộn, đặc biệt khi những câu chuyện và manh mối về vùng đất bí ẩn năm xưa lại tiếp tục được khơi gợi và bàn tán. Một nhân vật bí ẩn khác được gọi là người đàn ông đi giày dây vải xuất hiện, kéo theo những cuộc tranh cãi nảy lửa và xung đột diễn ra ở phía sau hậu trường của các sự kiện. Kịch tính được đẩy lên cao trào khi người đàn ông Gypsy quyết định tháo băng buộc đầu, để lộ danh tính thật sự của mình ngay trước khi lực lượng hiến binh ập đến can thiệp. Phần cuối của chuỗi chương này tập trung vào nỗ lực vô vọng của các nhân vật trong việc tìm kiếm lại con đường mòn đã bị mất dấu dẫn đến dinh thự xưa, đan xen với khung cảnh sinh hoạt đời thường như một buổi giặt giũ. Chuỗi sự kiện kết thúc bằng một bước ngoặt tâm lý đầy đau đớn khi nhân vật người kể chuyện thừa nhận hành vi phản bội của chính mình, làm rạn nứt các mối quan hệ tình bạn thiêng liêng.